ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಅನೇಕ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಮಾನವನ ಆರೋಗ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಆಧುನಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಎಷ್ಟೇ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಸಸ್ಯಗಳ ಮಹತ್ವ ಇಂದಿಗೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಲ್ಲ.
ಅಂತಹ ಅಮೂಲ್ಯ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶತಾವರಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಈ ಸಸ್ಯ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಆರೋಗ್ಯದ ಗೆಳತಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆರೋಗ್ಯ, ಶಕ್ತಿ, ರೋಗನಿರೋಧಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಗುಣಗಳಿಂದ ಶತಾವರಿ ಭಾರತೀಯ ಔಷಧೀಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ಶತಾವರಿಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು Asparagus racemosus. ಇದು ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಔಷಧೀಯ ಬಳ್ಳಿ ಸಸ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ, ಮಲೆನಾಡು, ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ತೇವಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸಹಜವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಕೊಡಗು ಮುಂತಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಶತಾವರಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ಸಣ್ಣ ಮುಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಬಳ್ಳಿಯ ಎಲೆಗಳಂತೆ ಕಾಣುವ ಭಾಗಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡ ಕಾಂಡಗಳಾಗಿದ್ದು, ನೆಲದೊಳಗೆ ಬೆಳೆಯುವ ಉದ್ದವಾದ ಬಿಳಿ ಗೆಡ್ಡೆಗಳೇ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಔಷಧೀಯ ಅಂಗ.
“ಶತಾವರಿ” ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದ್ದು, “ಶತ” ಎಂದರೆ ನೂರು ಮತ್ತು “ವರಿ” ಎಂದರೆ ಪತಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ “ನೂರು ಪತಿಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವವಳು” ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಆಯುರ್ವೇದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಹೆಸರೇ ಮಹಿಳೆಯರ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಇದರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಶತಾವರಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಋತುಚಕ್ರದ ಅಸಮತೋಲನ, ಹಾರ್ಮೋನ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು, ದೈಹಿಕ ದುರ್ಬಲತೆ ಹಾಗೂ ಋತುಬಂಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೆಲವು ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಗರ್ಭಿಣಿಯರಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ನೀಡಲು ಹಾಗೂ ಹೆರಿಗೆಯ ನಂತರ ತಾಯಂದಿರಲ್ಲಿ ಎದೆಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಶತಾವರಿಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇದನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರ ಆರೋಗ್ಯದ ಅಮೃತವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಶತಾವರಿಯ ಉಪಯೋಗ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಪುರುಷರ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೂ ಇದು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೈಹಿಕ ಆಯಾಸ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಹನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಇದು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.
ಜೀರ್ಣಾಂಗದ ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಶತಾವರಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ಒಳಗಿನ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಗುಣ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಸಸ್ಯವು ಹೊಟ್ಟೆಯ ಉರಿ, ಅಲ್ಸರ್, ಅಜೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರಿಕ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಹಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಆಧುನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳೂ ಶತಾವರಿಯ ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಇವು ಉರಿಯೂತ ನಿವಾರಕ, ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ವೃದ್ಧಿಸುವ ಹಾಗೂ ದೇಹದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯದಂತೆ ಶತಾವರಿಯನ್ನೂ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಳಸುವುದು ಸೂಕ್ತ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಶತಾವರಿ ರೈತರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳೆಯಾಗಿಯೂ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಔಷಧ ತಯಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೈತರು ಶತಾವರಿ ಕೃಷಿಯತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಡಿಮೆ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಉತ್ತಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಔಷಧೀಯ ಮೌಲ್ಯದಿಂದ ಇದು ಲಾಭದಾಯಕ ಬೆಳೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.
ಆದರೆ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ಕೆಲವೆಡೆ ಇದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಆತಂಕದ ವಿಷಯ. ಹೀಗಾಗಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಅಮೂಲ್ಯ ಔಷಧೀಯ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಉಳಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
