ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದಿನವೂ ದೇವಿಯ ಒಂದೊಂದು ರೂಪಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಶೈಲಪುತ್ರಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ, ಚಂದ್ರಘಂಟಾ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ, ಸ್ಕಂದಮಾತಾ, ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ, ಕಾಲರಾತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಮಹಾಗೌರಿಯ ಆರಾಧನೆಯ ಬಳಿಕ ಒಂಬತ್ತನೇ ದಿನ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ದೇವಿಯೇ ಮಾತೆ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿ. ನವದುರ್ಗೆಯರ ಕೊನೆಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುವ ಈಕೆ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿ, ಜ್ಞಾನ, ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ದೇವಿ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ‘ಸಿದ್ಧಿ’ ಎಂದರೆ ಸಾಧನೆ, ವಿಶೇಷ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ. ‘ದಾತ್ರಿ’ ಎಂದರೆ ನೀಡುವವಳು ಅಥವಾ ಕರುಣಿಸುವವಳು. ಹೀಗಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿ ಎಂದರೆ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ದೇವಿ ಎಂದರ್ಥ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮೋನ್ನತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಭಕ್ತರು ಈಕೆಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.
ದೇವಿಯ ಈ ಸ್ವರೂಪವು ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕ ಸಾಧನೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಅಂತರಂಗದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಸಂದೇಶವನ್ನೂ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿಯ ಆರಾಧನೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಮಾತೆ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇವಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಕೆ ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ಆಸೀನಳಾಗಿದ್ದು, ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದೆ ಹಾಗೂ ಕಮಲವನ್ನು ಧರಿಸಿರುತ್ತಾಳೆ. ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಹವು ಆಕೆಯ ವಾಹನವಾಗಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಕಮಲವು ಪವಿತ್ರತೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಲತೆಯ ಸಂಕೇತವಾದರೆ, ಶಂಖವು ಶುಭದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಚಕ್ರವು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು, ಗದೆಯು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ಈ ರೂಪವು ಶಕ್ತಿ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ದೇವಿ ಪುರಾಣದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ದೇವಿಯ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ವಿವಿಧ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದ. ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿಯ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಶಿವನ ದೇಹದ ಅರ್ಧಭಾಗವು ದೇವಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಎಂಬ ಕಥೆಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಶಿವನ ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ ರೂಪದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿಯ ಆರಾಧನೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.
ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಣಿಮಾ, ಮಹಿಮಾ, ಗರಿಮಾ, ಲಘಿಮಾ, ಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಪ್ರಾಕಾಮ್ಯ, ಈಶಿತ್ವ ಹಾಗೂ ವಶಿತ್ವ ಎಂಬ ಎಂಟು ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪೌರಾಣಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇಂತಹ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ದೇವಿಯಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿಯನ್ನು ಭಕ್ತರು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.
ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತನೇ ದಿನವಾದ ಮಹಾನವಮಿಯಂದು ಮಾತೆ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿಯ ಪೂಜೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಈ ದಿನ ಭಕ್ತರು ದೇವಿಗೆ ಹೂವು, ಹಣ್ಣು, ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ದುರ್ಗಾಪೂಜೆ, ಕನ್ಯಾಪೂಜೆ, ಹೋಮ ಹಾಗೂ ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಾತೆ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿಯ ಆರಾಧನೆಯು ನಮಗೆ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಧನೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹೊರಗಿನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸುವುದಲ್ಲ. ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಹೌದು.
ನವರಾತ್ರಿಯ ಮೊದಲ ದಿನದಿಂದ ಒಂಬತ್ತನೇ ದಿನದವರೆಗೆ ದೇವಿಯ ವಿವಿಧ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಶಕ್ತಿ, ತಪಸ್ಸು, ಧೈರ್ಯ, ಮಾತೃತ್ವ, ಪರಾಕ್ರಮ, ಶುದ್ಧತೆ ಹಾಗೂ ಸಿದ್ಧಿಯಂತಹ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪಯಣದ ಅಂತಿಮ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮಾತೆ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿ, ಸಾಧನೆಯ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಭಕ್ತರ ಮನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ.
ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾತೆ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜ್ಞಾನ, ವಿವೇಕ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಸನ್ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ ಎಂಬ ಆಶಯವೇ ನವರಾತ್ರಿಯ ಈ ಪವಿತ್ರ ಆರಾಧನೆಯ ಸಾರ.
