ನವರಾತ್ರಿಯ ಆರನೇ ದಿನ ಮಾತಾ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನವದುರ್ಗೆಯರ ಆರನೇ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ಧೈರ್ಯ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟ ಸಂಹಾರದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಸಿಂಹವಾಹಿನಿಯಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಿಯ ರೂಪವು ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಆದಿಶಕ್ತಿಯ ಪರಮ ಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ದೇವಿಯೇ ತಮ್ಮ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಬೇಕೆಂಬ ಆಶಯದಿಂದ ಅವರು ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಆಚರಿಸಿದರು. ಅವರ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ಆದಿಶಕ್ತಿಯು ಅವರ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸುವ ವರ ನೀಡಿದಳು. ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ದೇವಿಗೆ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು ಎಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ.
ಮಾತಾ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ಮಹಿಷಾಸುರನ ವಧೆಯ ಕಥೆಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಮಹಿಷಾಸುರನ ದೌರ್ಜನ್ಯದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಕದ ಜನರು ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದಾಗ, ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದರು. ಆ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಆದಿಶಕ್ತಿಯು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಸಂಕಲ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಮಹಿಷಾಸುರನ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿದಳು.
ಭೀಕರ ಹೋರಾಟದ ಬಳಿಕ ದೇವಿಯು ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಲೋಕವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದಳು ಎಂಬುದು ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿಯನ್ನು ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಅಂತಿಮ ಜಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಕಥೆ ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಮಾತಾ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದರಿಂದ ಧೈರ್ಯ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಮನೋಬಲ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಡೆತಡೆಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗಲಿ ಹಾಗೂ ಮನದ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳು ಈಡೇರಲಿ ಎಂದು ಭಕ್ತರು ಈ ದೇವಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿಯು ಆಂತರಿಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದೃಢಸಂಕಲ್ಪದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಭಯ, ಅಹಂಕಾರ ಹಾಗೂ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಸತ್ಯದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯಲು ಈ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ.
ಮಾತಾ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿಯ ಆರಾಧನೆಯು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ನಿಲ್ಲುವ ಧೈರ್ಯ, ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಮನೋಬಲ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅರಿಯುವ ಸಂದೇಶವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ.
