ಪ್ರತಿದಿನ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಅರಳುವ ಕೆಲವು ಹೂಗಳಿಗೆ ನಾವು ಕೊಡುವ ಮಹತ್ವ ಎಷ್ಟು ಗೊತ್ತಾ? “ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ…” ಎಂದು ಒಂದು ನೋಟ ಬೀರಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮನೆಯ ಬೇಲಿಯ ಮೇಲೆ ಹರಡಿದ ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಅರಳುವ ಆ ಪುಟ್ಟ ನೀಲಿ ಹೂವಿನೊಳಗೆ ಅಪಾರ ಔಷಧೀಯ ಗುಣವಿದೆ ಎಂದರೆ ನಂಬುತ್ತೀರಾ? ಇನ್ನೂ ಆಶ್ಚರ್ಯವೆಂದರೆ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅದೇ ಹೂವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅನೇಕ ಕಾಫಿ ಶಾಪ್ಗಳಲ್ಲಿ “ಬ್ಲೂ ಟೀ” ಎಂದು ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಲಾಗುತ್ತಿದೆ!
ಅದು ಶಂಖಪುಷ್ಪ. ಹೆಸರೇ ಹೇಳುವಂತೆ ಶಂಖದ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೋಲುವ ಈ ನೀಲಿ ಹೂವು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿರುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಇದನ್ನು ಮೆದುಳು ಮತ್ತು ನರಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ಸಸ್ಯವೆಂದು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. “ಮೇಧ್ಯ ರಸಾಯನ” ಎಂದು ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಕರೆಯುವ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಸೇರಿಸಿರುವುದು ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೆಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಈ ಹೂವಿನಲ್ಲಿ ಆಂಟಿಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ಗಳು, ಫ್ಲಾವನಾಯ್ಡ್ಗಳು ಮತ್ತು ಆಂಥೋಸಯಾನಿನ್ಗಳಂತಹ ಜೈವಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಇರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಿವೆ. ಇವು ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ಸಿಡೇಟಿವ್ ಒತ್ತಡದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ನೆರವಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ.
ಕೆಲವು ಆರಂಭಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ನೆಮ್ಮದಿಗೆ ಇದು ಪೂರಕವಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರೂ, ಈ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಲು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾನವ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಹೂವಿನ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷವೇ ಅದರ ಬಣ್ಣ. ಶಂಖಪುಷ್ಪದ ಹೂಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ನೀಲಿ ಚಹಾಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಹನಿ ನಿಂಬೆ ರಸ ಹಿಂಡಿದರೆ ಸಾಕು, ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದು ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ! ಇದು ಯಾವುದೇ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಅಲ್ಲ. ಹೂವಿನಲ್ಲಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಈ ಹೂ ಇಂದು ಆರೋಗ್ಯ ಪಾನೀಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಹಾರ ಬಣ್ಣವಾಗಿಯೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಈ ಸಸ್ಯದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು Clitoria ternatea. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು Butterfly Pea, Blue Peaಅಥವಾ Asian Pigeonwings ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಶಂಖಪುಷ್ಪ, ಅಪರಾಜಿತೆ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಹೂಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಿಸಿದರೂ, ಇದೇ ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಹೂ ಬಿಡುವ ತಳಿಯೂ ಇದೆ. ಎರಡೂ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದು, ಮನೆಗಳ ಬೇಲಿ, ತೋಟದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.
ಶಂಖದ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೋಲುವ ಹೂವಿನಿಂದಲೇ ಇದಕ್ಕೆ ಶಂಖಪುಷ್ಪ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಈ ಬಳ್ಳಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಇದು ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯ (Legume) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಬೇರುಗಳ ಮೂಲಕ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸಾರಜನಕ (Nitrogen) ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಿತ್ರನೂ ಹೌದು.
ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಷಯ ನೆನಪಿರಲಿ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಅತಿಯಾಗಿ ಸೇವಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಶಂಖಪುಷ್ಪವೂ ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳಿರುವ ಸಸ್ಯ. ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಔಷಧೀಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಳಸಬೇಕಾದರೆ ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯರು ಅಥವಾ ಅರ್ಹ ಆರೋಗ್ಯ ತಜ್ಞರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವುದು ಉತ್ತಮ.
