ಸಂಜೆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆಯ ಬಳಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ, ಒಳಮನೆಗೆಲ್ಲಾ ಧೂಪದ ಹೊಗೆ ಹರಡಿಸುವ ದೃಶ್ಯ ಒಮ್ಮೆ ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಹಸುಗಳ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ, ದೇವರ ಕೋಣೆ, ಅಡಿಗೆಮನೆ, ಮನೆ ಬಾಗಿಲು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಧೂಪದ ಸುವಾಸನೆ ಆವರಿಸಿರುತ್ತಿತ್ತು.
ಆಗಿನವರಿಗೆ ಅದನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲು ಆಗದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, “ಧೂಪ ಹಾಕಿದರೆ ಮನೆಗೆ ಶುಭವಾಗುತ್ತದೆ”, “ಕೆಟ್ಟ ಶಕ್ತಿ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ”, “ರೋಗಗಳು ಬರುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಮಾತ್ರ ದೃಢವಾಗಿತ್ತು.
ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಹಿಂದೆ ಅಡಗಿದ್ದ ಹಲವಾರು ಅಚ್ಚರಿಯ ಸಂಗತಿಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರುತ್ತಿವೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಧೂಪದ ಬಳಕೆ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದೆ. ವೇದಗಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಯಜ್ಞ, ಹವನ, ಪೂಜೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಧೂಪ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಗುಗ್ಗುಲು, ಲೋಬಾನ, ಅಗರು, ಶ್ರೀಗಂಧ, ತುಳಸಿ, ಬೇವಿನ ಎಲೆ, ಕರ್ಪೂರ, ಗೋಮಯ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಧೂಪವನ್ನು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಧೂಪದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ವಾತಾವರಣ ಶುದ್ಧೀಕರಣ. ಅನೇಕ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ, ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಗುಣಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟಾಗ ಹೊರಬರುವ ಕೆಲವು ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸಿವೆ.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ ವೇಳೆ ಧೂಪದ ಹೊಗೆ ಹಾಕುವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಹಿಂದೆ ಸೊಳ್ಳೆ, ಕೀಟ ಹಾಗೂ ಕಚ್ಚುವ ಹುಳುಗಳನ್ನು ದೂರವಿಡುವ ಉದ್ದೇಶವೂ ಇತ್ತು.
ಬೇವು ಎಲೆ, ಗುಗ್ಗುಲು ಹಾಗೂ ಕರ್ಪೂರವನ್ನು ಬಳಸಿದ ಧೂಪದ ಹೊಗೆ ಅನೇಕ ಕೀಟಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಸೊಳ್ಳೆಗಳ ಕಾಟ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಮಸ್ಕಿಟೋ ರಿಪೆಲ್ಲೆಂಟ್ಗಳು ಬಂದಿರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಧೂಪದ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಅಂಶ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ. ಸುಗಂಧವು ನೇರವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಮೆದುಳಿನ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಧೂಪದ ಸುವಾಸನೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಅಥವಾ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ನಡೆದಾಗ ಅನುಭವವಾಗುವ ಶಾಂತಿಯ ಭಾವನೆಗೆ ಧೂಪದ ಸುಗಂಧವೂ ಒಂದು ಕಾರಣ. ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ತತ್ವವನ್ನು ಅರೋಮಾಥೆರಪಿಯಲ್ಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಆಯುರ್ವೇದದ ಪ್ರಕಾರ ಧೂಪ ಅಥವಾ ಔಷಧೀಯ ಹೊಗೆ ಬಳಕೆ ಒಂದು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಹೆರಿಗೆ ಬಳಿಕ ಮನೆಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣ ಶುಚಿಯಾಗಿಡಲು ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಚರ್ಮರೋಗಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಧೂಪ ಮಿಶ್ರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲವು ಆಯುರ್ವೇದ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗಾಣುಗಳ ಹರಡುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಧೂಪನದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ.
ಇನ್ನೊಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಹಸುಗಳ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಧೂಪದ ಹೊಗೆ ಹಾಕುವ ಪದ್ಧತಿ. ಇದರಿಂದ ಕೀಟಗಳ ಹಾವಳಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಜಾನುವಾರುಗಳು ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಇರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇತ್ತು. ಇಂದಿಗೂ ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.
ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಧೂಪ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಕೆಲವು ಕೃತಕ ಸುಗಂಧಯುಕ್ತ ಧೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ರಾಸಾಯನಿಕ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಕಳಪೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಧೂಪವನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿದರೆ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಧೂಪವನ್ನೇ ಬಳಸುವುದು ಉತ್ತಮ.
ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಧೂಪದ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಮನೆ ಶುಚಿಯಾಗಿರಲಿ, ವಾತಾವರಣ ಹಿತಕರವಾಗಿರಲಿ, ಕೀಟಗಳು ದೂರವಾಗಲಿ, ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿರಲಿ ಎಂಬ ಹಲವು ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಿದ್ದರು. ಇಂದಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅಜ್ಜಿ ಸಂಜೆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮನೆಯ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗೂ ಧೂಪದ ಹೊಗೆ ಹರಡಿಸುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲ, ಅನುಭವದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಬದುಕಿನ ಜ್ಞಾನವೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
