ಮನೆಯ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಬೂದು ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಒಂದು ದಿನ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ದೇವರ ದೀಪವಾಗಿ ಬದಲಾದರೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ? ಕೇಳುವುದಕ್ಕೆ ವಿಚಿತ್ರ ಎನಿಸಿದರೂ, ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟ ದೀಪವೊಂದಿದೆ. ಅದೇ ‘ಕುಷ್ಮಾಂಡ ದೀಪ’.
ಬೂದು ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ಒಳಗಿನಿಂದ ಖಾಲಿ ಮಾಡಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ತುಪ್ಪ ತುಂಬಿ ಬತ್ತಿ ಹಚ್ಚಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ಈ ಆಚರಣೆಗೆ ಹಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಭಕ್ತರು ಇದನ್ನು ದೇವಿ ಕುಷ್ಮಾಂಡಾ ಹಾಗೂ ಕಾಲಭೈರವನ ಆರಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಹಾಗಾದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಬೂದು ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಯಾಕೆ? ಹಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕುಷ್ಮಾಂಡ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವುದರಿಂದ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಡೆತಡೆಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.
ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ದೃಷ್ಟಿದೋಷ ಸೇರಿದಂತೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿಯೂ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಯಾವುದೋ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಹಾರವೆಂದು ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಭಕ್ತಿ, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಡುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ.
ಕುಷ್ಮಾಂಡ ದೀಪಕ್ಕೆ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ನಂಬಿಕೆಗಳೂ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮಗಳಿವೆ ಎಂದು ನಂಬುವವರು ಇಂತಹ ದೀಪಾರಾಧನೆಯನ್ನು ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಷ್ಟಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚುವುದರಿಂದ ಗ್ರಹಗಳ ಸ್ಥಾನವೇ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸಮಸ್ಯೆ ಖಚಿತವಾಗಿ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದಲ್ಲ. ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿಗೆ ಇದು ಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಮಾರ್ಗ.
ಹಣಕಾಸಿನ ಸಮಸ್ಯೆ, ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನಡೆ ಅಥವಾ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅಡೆತಡೆ ಎದುರಾದಾಗಲೂ ಕೆಲವರು ಕುಷ್ಮಾಂಡ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮೃದ್ಧಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನಕ್ಕೆ ಈ ಆಚರಣೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಕತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುವ ದೀಪವೇ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಂದರ ಸಂಕೇತ. ಸುತ್ತಲೂ ಕತ್ತಲೆ ಇದ್ದರೂ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಜ್ವಾಲೆ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ಗೊಂದಲ, ಆತಂಕ ಅಥವಾ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಇದ್ದರೂ, ಭರವಸೆಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬೆಳಕು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ನೀಡಬಹುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಭಕ್ತರು ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
ಕುಷ್ಮಾಂಡ ದೀಪದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷತೆ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಎರಡು ದೇವತಾ ಆರಾಧನೆ. ದೇವಿ ಕುಷ್ಮಾಂಡಾ ದುರ್ಗೆಯ ಒಂದು ರೂಪವೆಂದು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲಭೈರವನನ್ನು ಶಿವನ ಉಗ್ರ ರೂಪವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ಷಣೆ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಡೆತಡೆ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಇವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ದೀಪ ಬೆಳಗಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಕೆಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಇನ್ನು ಈ ದೀಪವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನವೂ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯೇ. ತಾಜಾ ಬೂದು ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದರ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡಿ ದೀಪದ ಆಕಾರದ ಪಾತ್ರೆಯಂತೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅರಿಶಿನ, ಕುಂಕುಮ ಹಚ್ಚಿ, ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ತುಪ್ಪ ತುಂಬಿ ಹತ್ತಿಯ ಬತ್ತಿಯನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಮಂತ್ರ, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯೊಂದಿಗೆ ದೀಪ ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರದೇಶ, ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಯಾವ ದೇವರ ಆರಾಧನೆಗಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಧಾನ ಬದಲಾಗಬಹುದು.
ಹೀಗಾಗಿ ಕುಷ್ಮಾಂಡ ದೀಪದ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೇವಲ ‘ಒಂದು ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚುವುದು’ ಎಂದು ನೋಡಲಾಗದು. ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಸಿಕ್ಕ ಸರಳ ವಸ್ತುವನ್ನು ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆ. ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಗ್ರಹದೋಷ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಸಂಪತ್ತು ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೆಲ್ಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು. ಭಕ್ತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಕತ್ತಲೆಯ ನಡುವೆ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುವ ಆ ಪುಟ್ಟ ಜ್ವಾಲೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಮಸ್ಯೆ ಎಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡದಿದ್ದರೂ, ಭರವಸೆಯ ಒಂದು ಬೆಳಕು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಧೈರ್ಯ ಸಿಗಬಹುದು.
