ನೀವು ಅಂಗಡಿಯಿಂದ ನೀರಿನ ಬಾಟಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೀರಿ. ನೀರು ಕುಡಿದು ಬಾಟಲಿಯನ್ನು ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ತ್ರಿಕೋನ. ಅದರೊಳಗೆ 1, 2, 3, 4, 5, 6 ಅಥವಾ 7ರಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆ. ಬಹುತೇಕ ನಾವು ಅದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಗಮನಿಸಿದರೂ, “ಇದು ರಿಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಸಂಖ್ಯೆ ಇರಬೇಕು” ಎಂದುಕೊಂಡು ಸುಮ್ಮನಾಗುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಆ ಚಿಕ್ಕ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಒಂದು ಅರ್ಥವಿದೆ. ಅದು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ನ ಹೆಸರು ಹೇಳುವ ಗುರುತು!
ಅಂದರೆ ಬಾಟಲಿ ಅಥವಾ ಡಬ್ಬದ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ 1ರಿಂದ 7ರವರೆಗಿನ ಸಂಖ್ಯೆ, ಆ ವಸ್ತುವನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಮೊದಲು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ ಎಂದರೆ ಆ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ನ್ನು ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ಬೇಕಾದರೂ ಬಳಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಅದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಮರುಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದಲ್ಲ. ಅದು ಯಾವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಬೇರೆ ವಿಚಾರ.
1 ಎಂದರೆ PET ಅಥವಾ PETE. ಇದು ಹಗುರ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ ನೀರಿನ ಬಾಟಲಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನದ ನೀರಿನ ಬಾಟಲಿಯಂತೆ ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ಬಳಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯ ಅಭ್ಯಾಸವಲ್ಲ. ಪ್ರತಿದಿನ ನೀರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕಾದರೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಮರುಬಳಕೆಯ ಬಾಟಲಿ ಬಳಸುವುದು ಉತ್ತಮ.
2 ಎಂದರೆ HDPE. ಇದು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್. ಶಾಂಪೂ, ಡಿಟರ್ಜೆಂಟ್, ಕ್ಲೀನರ್ಗಳ ಬಾಟಲಿ, ಕೆಲವು ಆಹಾರ ಡಬ್ಬಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಲವು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು. ಆದರೆ ಡಿಟರ್ಜೆಂಟ್ ಅಥವಾ ಕ್ಲೀನರ್ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಡಬ್ಬವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತೊಳೆದು ಆಹಾರ ಇಡಲು ಬಳಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.
3 ಎಂದರೆ PVC. ಮನೆಯ ನೀರಿನ ಪೈಪ್ಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ತಂತಿಗಳ ಹೊರಗಿನ ಹೊದಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ PVC ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಗಟ್ಟಿ ಅಥವಾ ಮೃದುವಾಗಿರಬಹುದು. ಆಹಾರ, ಅದರಲ್ಲೂ ಬಿಸಿ ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಪಾತ್ರೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವಾಗ PVCಗಿಂತ ಆಹಾರ ಬಳಕೆಗೆ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಉತ್ತಮ.
4 ಎಂದರೆ LDPE. ಮೃದುವಾಗಿ ಬಗ್ಗುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಇದು. ಕೆಲವು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಚೀಲಗಳು, ಬ್ರೆಡ್ ಪ್ಯಾಕ್, ಆಹಾರ ಸುತ್ತುವ ವಸ್ತುಗಳು ಹಾಗೂ ಕಸದ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ಗೆ ಅನುಕೂಲವಾದರೂ ತೆಳುವಾದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಚೀಲದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಊಟ, ಸಾಂಬಾರು ಅಥವಾ ಎಣ್ಣೆಯ ಪದಾರ್ಥ ಹಾಕಿ ಕಟ್ಟುವ ಅಭ್ಯಾಸ ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
5 ಎಂದರೆ PP. ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಮೊಸರಿನ ಡಬ್ಬ, ಕೆಲವು ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಟಿಫಿನ್ ಬಾಕ್ಸ್, ಬಾಟಲಿಯ ಮುಚ್ಚಳ, ಸಾಸ್ ಬಾಟಲಿ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ PP ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕೆಲವು ಆಹಾರ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಡಬ್ಬದ ಮೇಲೆ 5 ಇದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅದನ್ನು ಮೈಕ್ರೋವೇವ್ನಲ್ಲಿ ಹಾಕಬಹುದು ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಬಿಸಿ ಆಹಾರ ತುಂಬಬಹುದು ಎಂದು ಅರ್ಥವಲ್ಲ.
6 ಎಂದರೆ PS ಅಥವಾ ಪಾಲಿಸ್ಟೈರೀನ್. ಕೆಲವು ಬಿಸಾಡುವ ಕಪ್, ಚಮಚ, ಫೋರ್ಕ್, ಆಹಾರ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಟ್ರೇ ಹಾಗೂ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಬಿಸಾಡುವ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಬಿಸಿ ಆಹಾರ ಅಥವಾ ಬಿಸಿ ಪಾನೀಯಕ್ಕಾಗಿ ಪದೇಪದೇ ಬಳಸುವ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ.
ಇನ್ನು 7 ಎಂದರೆ OTHER, ಅಂದರೆ ಮೊದಲ ಆರು ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸೇರದ ಇತರ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ಗಳು. ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ಗಳು ಅಥವಾ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ರೀತಿಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳು ಈ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ 7ನೇ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಂಡ ತಕ್ಷಣ ಅದು ಒಳ್ಳೆಯದು ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟದು ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ವಿಷಯವಿದೆ. ತ್ರಿಕೋನದೊಳಗಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು “ಇದು ರಿಸೈಕಲ್ ಆಗುತ್ತದೆ” ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಆ ಸಂಖ್ಯೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ನ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದು ನಿಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಮರುಬಳಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲೆಡೆ 1ರಿಂದ 7ರವರೆಗಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ನ್ನೂ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಸಿ ಕಸದ ಜೊತೆ ಬೆರೆಸದೆ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಬೇರ್ಪಡಿಸಬೇಕು. ಖಾಲಿ ಬಾಟಲಿ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಡಬ್ಬ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಇಟ್ಟು, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮರುಬಳಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ನೀಡುವುದು ಉತ್ತಮ. ಆಹಾರ ಉಳಿದಿರುವ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಖಾಲಿ ಮಾಡಿ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಾಗೆಂದು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ನ ಕೆಳಗೆ 1 ಕಂಡರೆ ಹೆದರಬೇಕಿಲ್ಲ, 5 ಕಂಡರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಿಸಿ ಮಾಡಿ ತಿನ್ನಬೇಕಿಲ್ಲ, 7 ಕಂಡರೆ ಅದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ. ಆ ಸಂಖ್ಯೆ ನಮಗೆ ನೀಡುವುದು ಒಂದು ಸುಳಿವು ಮಾತ್ರ!
ಸರಳವಾಗಿ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ: 1-PET, 2-HDPE, 3-PVC, 4-LDPE, 5-PP, 6-PS ಮತ್ತು 7-ಇತರೆ.
ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ನೀರಿನ ಬಾಟಲಿ ಅಥವಾ ಮೊಸರಿನ ಡಬ್ಬ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಾಗ, ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿ. ಆ ಚಿಕ್ಕ ತ್ರಿಕೋನದೊಳಗಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟು ದಿನ ಕಾಣದೇ ಇದ್ದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ನ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿರಬಹುದು!
