ಶಿವನ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಶಿವಲಿಂಗದ ಮೇಲೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಮೂರು ಎಲೆಗಳ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಗೆ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮೂರು ಎಲೆಗಳು ಒಂದೇ ತೊಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಆ ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯ.
ಆದರೆ ಪೂಜೆಯ ನಂತರ ದೇವಾಲಯದ ಅಂಗಳದಲ್ಲೋ, ಮನೆಯ ಹಿತ್ತಲಿನಲ್ಲೋ ಕಾಣಸಿಗುವ ಅದೇ ಬಿಲ್ವದ ಎಲೆ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವುದಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರ ಆರೋಗ್ಯ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲೂ ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಹಾಗಾದರೆ, ಶಿವನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಈ ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಅಂಥದ್ದೇನಿದೆ?
ಬಿಲ್ವ ಅಥವಾ ಬೇಲ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಈ ಮರದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು Aegle marmelos. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಇದು ರುಟೇಸಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಬಿಲ್ವದ ಹಣ್ಣು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಎಲೆ, ಬೇರು, ತೊಗಟೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಮರ್ಶೆಗಳೂ ದಾಖಲಿಸಿವೆ.
ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಯ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಅದರೊಳಗಿನ ಸಸ್ಯರಾಸಾಯನಿಕಗಳತ್ತ ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಬೇಕು. ಬಿಲ್ವದ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ಲೇವನಾಯ್ಡ್ಗಳು, ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ಗಳು, ಫಿನಾಲಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು, ಟರ್ಪಿನಾಯ್ಡ್ಗಳು ಹಾಗೂ ಕೂಮರಿನ್ಗಳಂತಹ ಹಲವು ಜೈವಿಕ ಸಕ್ರಿಯ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವು ಸಂಯುಕ್ತಗಳಿಗೆ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಹಾಗೂ ಉರಿಯೂತ ನಿಯಂತ್ರಣದಂತಹ ಗುಣಗಳಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಆಧಾರಿತ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸಿವೆ.
ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ, ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಬಿಲ್ವದ ಎಲೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಪೂಜೆಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಯುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ವದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತೊಂದರೆಗಳು, ವಾಂತಿ, ವಾಕರಿಕೆ, ಜ್ವರ, ಅತಿಸಾರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿರುವ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಿಲ್ವದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ವದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಸಕ್ಕರೆ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಿರುವ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಇಂತಹ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಬಿಲ್ವದ ಎಲೆ ಮಧುಮೇಹಕ್ಕೆ ಔಷಧಿ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಕಷ್ಟು ದೃಢವಾದ ಮಾನವ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಇನ್ನೂ ಇಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ವೈದ್ಯರು ನೀಡಿರುವ ಮಧುಮೇಹದ ಔಷಧಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಬಿಲ್ವದ ಎಲೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅವಲಂಬಿಸುವುದೂ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ.
ಬಿಲ್ವದ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ವಿರೋಧಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಗತಿಯೂ ಇದೆ. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಒಂದು ಸಸ್ಯವನ್ನು ಜನರು ಗಮನಿಸಿ, ಅದರ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಅನುಭವದ ಹಿಂದೆ ಏನಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈಗ ವಿಜ್ಞಾನ ತನ್ನದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ಬಿಲ್ವದ ವಿಚಾರದಲ್ಲೂ ಇದೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಎಲೆಗಳ ಕಷಾಯ, ರಸ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಸಾಂದ್ರ ರೂಪವನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸೇವಿಸುವ ಮುನ್ನ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈಗಾಗಲೇ ಔಷಧಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವವರು ವೈದ್ಯರು ಅಥವಾ ಅರ್ಹ ಆರೋಗ್ಯ ತಜ್ಞರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಅಂತೆಯೇ, ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಗಿಡ-ಮರಗಳೆಂದು ನೋಡುವ ಬದಲು ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೂಡ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ಜಾಗೃತಿ.
