ಉಷಾ ಭಟ್ | ಎಂ.ಜಿ.ಎಂ. ಕಾಲೇಜು, ಉಡುಪಿ.
ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಶಾಲೆಯ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ, ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ, ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾವು ನೋಡುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವ ವಿಶ್ವಭೂಪಟ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದ್ದು. ಅದರಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಆಕಾರಗಳೇ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ನಾವು ಇಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನೋಡಿಕೊಂಡು ಬಂದ ನಕ್ಷೆ ಇಂದಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇದೆಯಾ? ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಿಶ್ವಭೂಪಟದ ಕುರಿತು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತಂದಿದೆ.
ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೋಡಿರುವ ವಿಶ್ವಭೂಪಟವನ್ನು ‘ಮರ್ಕಟರ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಷನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 1569ರಲ್ಲಿ ಫ್ಲೆಮಿಷ್ ಭೂಪಟ ತಜ್ಞ ಗೆರಾರ್ಡಸ್ ಮರ್ಕಟರ್ ರೂಪಿಸಿದ ಈ ನಕ್ಷೆ ಸಮುದ್ರಯಾನಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುವ ಇದರ ಗುಣ ನಾವಿಕರಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಆದರೆ ಈ ನಕ್ಷೆಗೆ ಒಂದು ಮಿತಿಯಿದೆ. ಗೋಳಾಕಾರದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಮತಟ್ಟಾದ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸುವಾಗ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಮೀಪದ ಭೂಭಾಗಗಳು ತಮ್ಮ ನೈಜ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
ಇದರಿಂದ ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ನಿಜಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಆಫ್ರಿಕಾದಂತಹ ವಿಶಾಲ ಖಂಡಗಳ ಗಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಕಲ್ಪನೆ ಮೂಡದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅದು ಅಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡದಿರುವುದು ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು.
ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ‘ಈಕ್ವಲ್ ಅರ್ಥ್’ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿ ತೋರಿಸುವ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಇಂತಹ ನಕ್ಷೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಖಂಡಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ನಡುವಿನ ನೈಜ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸರಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವುದು.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡವು ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಿಂತ ಸುಮಾರು 14 ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಮರ್ಕಟರ್ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಅಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಗಾಧ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಹಾಗಾದರೆ ಹಳೆಯ ನಕ್ಷೆ ತಪ್ಪೇ? ಮರ್ಕಟರ್ ನಕ್ಷೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ಸಮುದ್ರಯಾನಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೋಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಬದಲಾದಾಗ ಅದರ ಆಯ್ಕೆಯೂ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತೋರಿಸುವ ನಕ್ಷೆ ಒಂದು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದ್ದರೆ, ದೇಶಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೋಲಿಸಲು ಮತ್ತೊಂದು ನಕ್ಷೆ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಬಹುದು.
ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಭೂಮಿ ಗೋಳಾಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ವಕ್ರತೆ ಅಥವಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಶ್ವಭೂಪಟದಲ್ಲೂ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ರೀತಿಯ ವಿರೂಪ ಇರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ನಕ್ಷೆಗಳು ಆಕಾರವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಅಥವಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದೇ ನಕ್ಷೆ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗದು.
ಇಂದಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಉಪಗ್ರಹಗಳು, ಡಿಜಿಟಲ್ ನಕ್ಷೆಗಳು ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಭೂಮಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೂ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮಾಧ್ಯಮಗಳವರೆಗೆ ನಕ್ಷೆಗಳು ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಖಂಡವನ್ನು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ತೋರಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಕಲ್ಪನೆ ಮೂಡಬಹುದು. ಅದೇ ಖಂಡದ ನೈಜ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸಿದಾಗ ನಮ್ಮ ಗ್ರಹಿಕೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು.
ವಿಶ್ವಭೂಪಟದ ಕುರಿತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆಯೂ ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕೇವಲ ಭೌಗೋಳಿಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಷಯವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡಬಾರದು. ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ನಾವು ಹೇಗೆ ನೋಡುತ್ತೇವೆ, ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಕಲ್ಪನೆ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೂ ನಕ್ಷೆಗಳ ಪ್ರಭಾವವಿದೆ.
ಕೊನೆಗೆ, ನಕ್ಷೆ ಬದಲಾದರೆ ಜಗತ್ತು ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಜಗತ್ತನ್ನು ನೋಡುವ ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಇಷ್ಟು ವರ್ಷ ನಾವು ನೋಡಿದ ನಕ್ಷೆ ಸುಳ್ಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ರೂಪುಗೊಂಡ ವಿಧಾನವಾಗಿತ್ತು. ಈಗಿನ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಭೂಮಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನೈಜ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸುವ ನಕ್ಷೆಗಳ ಬಳಕೆಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ಏಕೆಂದರೆ ನಕ್ಷೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ದೇಶಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಚಿತ್ರವಲ್ಲ, ಜಗತ್ತನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾವು ಬಳಸುವ ಒಂದು ಕಿಟಕಿಯೂ ಹೌದು!
