ನವರಾತ್ರಿಯ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನದಂದು ದುರ್ಗಾದೇವಿಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ವರೂಪವಾದ ತಾಯಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಆದಿಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ನಂಬಲಾಗುವ ಈ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ, ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಜೀವನದ ಪಯಣವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸೃಷ್ಟಿ, ಚೈತನ್ಯ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ತಾಯಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ಭಕ್ತರ ಮನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದಾಳೆ.
ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕತ್ತಲು ಆವರಿಸಿತ್ತು. ಆಗ ಆದಿಶಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಸೌಮ್ಯವಾದ ಮಂದಹಾಸದ ಮೂಲಕ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಕ್ಕೆ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಚೈತನ್ಯ ನೀಡಿದಳು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯ ನಗುವಿನಿಂದಲೇ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಮೂಡಿ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ಜೀವಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು ಎಂಬುದು ದೇವಿಯ ಕುರಿತಾದ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥನ. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ತನ್ನ ಒಡಲಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವಳು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆಕೆಗೆ ‘ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಕಥೆಯು ಕೇವಲ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಾರುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸಣ್ಣದಾದ ಬೆಳಕೂ ಕತ್ತಲನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಬಲ್ಲದು ಎಂಬ ಜೀವನ ಸಂದೇಶವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟಗಳಿದ್ದರೂ ಭರವಸೆ, ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಹೊಸ ಆರಂಭ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ತಾಯಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡೆಯ ಸ್ವರೂಪ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ತಾಯಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡೆಯನ್ನು ಎಂಟು ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಷ್ಟಭುಜೆಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕಮಂಡಲು, ಧನುಸ್ಸು, ಬಾಣ, ಕಮಲ, ಚಕ್ರ, ಗದೆ, ಅಮೃತ ತುಂಬಿದ ಕಳಶ ಹಾಗೂ ಜಪಮಾಲೆ ಇರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಿಂಹವು ಆಕೆಯ ವಾಹನವಾಗಿದ್ದು, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ದೇವಿಯ ಕೈಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವೂ ಒಂದೊಂದು ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಕಮಲವು ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು, ಧನುಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬಾಣವು ಗುರಿ ಹಾಗೂ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು, ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಗದೆಯು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿವೆ. ಅಮೃತದ ಕಳಶವು ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯದ ಆಶಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರೆ, ಜಪಮಾಲೆಯು ಧ್ಯಾನ, ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ತಾಯಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡೆಯು ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬುದು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ. ದೇವಿಯು ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವವಳು ಎಂಬ ಪೌರಾಣಿಕ ವಿವರಣೆಯೂ ಇದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿಯು ಜೀವಜಗತ್ತಿನ ಚೈತನ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಲಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಈ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿದೆ.
ನವರಾತ್ರಿಯ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನದಂದು ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ರೋಗ, ದುಃಖ ಮತ್ತು ಭಯಗಳು ದೂರವಾಗಿ ಆಯುಷ್ಯ, ಆರೋಗ್ಯ, ಬಲ ಹಾಗೂ ಯಶಸ್ಸು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿದೆ.
ತಾಯಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡೆಯ ಆರಾಧನೆಯು ಭಕ್ತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಬದುಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕತ್ತಲನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಲು ಬೆಳಕು ಬೇಕಾದಂತೆ, ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ಮೀರಲು ಭರವಸೆ ಬೇಕು, ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ದಾಟಲು ಧೈರ್ಯ ಬೇಕು, ಗುರಿ ತಲುಪಲು ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನ ಅಗತ್ಯ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿಯ ಸ್ವರೂಪವು ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ನವರಾತ್ರಿಯ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ ತಾಯಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಶಕ್ತಿ, ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಸಕಾರಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಕೇತವೂ ಹೌದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೊಸ ಬೆಳಗ್ಗೆಯೂ ಹೊಸ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹೊತ್ತು ತರುವಂತೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸವಾಲಿನಲ್ಲೂ ಹೊಸ ಆರಂಭದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ ಸಾರುತ್ತದೆ.
