ಮೊದಲ ಮಳೆ ಸುರಿದಾಕ್ಷಣ ಮಲೆನಾಡಿನ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಸಂಭ್ರಮ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕಲರವ, ತೇವ ಮಣ್ಣಿನ ಪರಿಮಳ, ಹಸಿರಿನ ಹೊದಿಕೆಯ ನಡುವೆ ಮಣ್ಣನ್ನು ಸೀಳಿ ಹೊರಬರುವ ಪುಟ್ಟ ಚಿಗುರುಗಳಿಗಾಗಿ ಜನರ ಕಣ್ಣು ಕಾದಿರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ‘ಕಳಲೆ’, ಬಿದಿರಿನ ಚಿಗುರು.
ಕೆಲವರಿಗೆ ಇದು ಮಳೆಗಾಲದ ನೆಚ್ಚಿನ ಖಾದ್ಯ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದ ನೆನಪು. ಇಂದಿನ ಪೌಷ್ಟಿಕ ತಜ್ಞರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ, ಇದು ಪ್ರಕೃತಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಸೂಪರ್‌ಫುಡ್!
ಬಿದಿರಿನ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮೂಡುವ ಈ ಚಿಗುರು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಿದಿರಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕಳಲೆ ತರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ಕೆಲವು ಚಿಗುರುಗಳನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಟ್ಟುಬರುವುದೂ ಹಿರಿಯರು ಕಲಿಸಿದ ಪಾಠ.
ಕಳಲೆಯ ರುಚಿಯೂ ವಿಶಿಷ್ಟ. ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಹಾಕಿದ ಪಲ್ಯ, ಖಾರ ಸಾರು, ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ, ಬಜ್ಜಿ, ವಡೆ… ಹೀಗೆ ಒಂದೊಂದು ತಿನಿಸಿಗೂ ಒಂದೊಂದು ಸವಿ. ಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಅನ್ನದ ಜೊತೆ ಕಳಲೆ ಸಾರು ಸಿಕ್ಕರೆ ಊಟವೇ ಹಬ್ಬವಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಒಂದು ವಿಷಯ ಗೊತ್ತಿರಲಿ. ಕಳಲೆಯನ್ನು ಹಸಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನಬಾರದು. ಕೆಲವು ಬಿದಿರಿನ ಚಿಗುರುಗಳಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ದೇಹಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಬಹುದಾದ ಕೆಲವು ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಳಲೆಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಿಪ್ಪೆ ತೆಗೆದು, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿ ಅಥವಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿ ಬಳಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ನಮ್ಮ ಅಜ್ಜಿಯರು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಈ ವಿಧಾನವೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿಯೂ ಸರಿಯೆಂದು ಈಗ ತಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಆರೋಗ್ಯದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ಕಳಲೆ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ಖಜಾನೆ. ನಾರಿನಾಂಶ, ಪೊಟ್ಯಾಶಿಯಂ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ಕಬ್ಬಿಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಖನಿಜಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ಸುಧಾರಿಸಲು, ದೇಹದ ತೂಕ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಲು, ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಕರುಳಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಪಾಡಲು ಇದು ಸಹಕಾರಿ ಎಂದು ಹಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
ದುರದೃಷ್ಟವೆಂದರೆ, ಫಾಸ್ಟ್‌ಫುಡ್‌ಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಳಲೆಯಂತಹ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಇಂದು ನಗರಗಳ ದುಬಾರಿ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ “ಬ್ಯಾಂಬೂ ಶೂಟ್” ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಇದೇ ಕಳಲೆ, ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಡುಗೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಈ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕಳಲೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದರ ರುಚಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸವಿಯಬೇಡಿ. ಅದರ ಹಿಂದೆ ಅಡಗಿರುವ ಪ್ರಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಕಥೆಯನ್ನೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯವಾದ ಆಹಾರಗಳು ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಕಾಡಿನ ಮಡಿಲಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ!
ನೆನಪಿರಲಿ, ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗುವಂತೆ ಕಳಲೆ ಮೊಳಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಡಿ. ನಿಮ್ಮ ಬಳಕೆಗೆ ಎಷ್ಟು ಅಗತ್ಯವೋ ಅಷ್ಟನ್ನೇ ಸುರಕ್ಷಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ. ಪ್ರಕೃತಿ ಮಾನವನ ಅತಿಯಾದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಸಹಿಸದು!
– ಶ್ರೀಕಾಂತ್ ನಾಯ್ಕ, ಮಾವಿನಕಟ್ಟಾ.
