ನವರಾತ್ರಿಯ ಎಂಟನೇ ದಿನ ಮಹಾಗೌರಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನವದುರ್ಗೆಯರ ಎಂಟನೇ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಮಹಾಗೌರಿಯು ಶಾಂತಿ, ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಕರುಣೆಯ ಸಂಕೇತ. ಮಹಾಷ್ಟಮಿ ಅಥವಾ ದುರ್ಗಾಷ್ಟಮಿ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಈ ದಿನ ದೇವಿಯ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ದುಃಖಗಳು ದೂರವಾಗಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಖ-ಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸಲಿ ಎಂಬ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಭಕ್ತರು ದೇವಿಯ ಮೊರೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
ಮಹಾಗೌರಿಯ ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದೆಯೇ ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯಿದೆ. ಶಿವನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಳು. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಕೆಯ ದೇಹದ ಬಣ್ಣ ಕಪ್ಪಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಪುರಾಣದ ಕಥನ. ಪಾರ್ವತಿಯ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ಶಿವನು ಆಕೆಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ನೀಡಿದ ಬಳಿಕ, ಆಕೆ ಮೊದಲಿನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಗೌರವರ್ಣವನ್ನು ಪಡೆದಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಶುಭ್ರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದ ಪಾರ್ವತಿಯು ಮಹಾಗೌರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು.
ಮಹಾಗೌರಿಯ ಈ ಕಥೆ ಕೇವಲ ರೂಪದ ಬದಲಾವಣೆಯ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲ. ಗುರಿಯ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ದೃಢಸಂಕಲ್ಪದ ಮಹತ್ವವನ್ನೂ ಇದು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟ ಎದುರಾದರೂ ನಂಬಿಕೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ಮುನ್ನಡೆದರೆ ಗುರಿ ತಲುಪಬಹುದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಭಕ್ತರು ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
ಮಹಾಗೌರಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇವಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲ, ಡಮರು ಇದ್ದು, ಇನ್ನೆರಡು ಕೈಗಳು ಅಭಯ ಮತ್ತು ವರದ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವ ರೂಪವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ದೇವಿಯ ವಾಹನ ಬಿಳಿ ವೃಷಭ. ಶುಭ್ರ ವಸ್ತ್ರ, ಶಾಂತ ಮುಖಭಾವ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ರೂಪ ಮಹಾಗೌರಿಯ ವಿಶೇಷತೆಗಳು.
ಮಹಾಷ್ಟಮಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆ ಸಂಧಿ ಪೂಜೆ. ಅಷ್ಟಮಿ ತಿಥಿ ಮುಗಿದು ನವಮಿ ತಿಥಿ ಆರಂಭವಾಗುವ ಸಂಧಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಅಷ್ಟಮಿಯ ಕೊನೆಯ 24 ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು ನವಮಿಯ ಮೊದಲ 24 ನಿಮಿಷಗಳನ್ನು ಸಂಧಿಕಾಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪೂಜೆಯ ನಿಖರ ಸಮಯವು ಸ್ಥಳೀಯ ಪಂಚಾಂಗವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಸಂಧಿ ಪೂಜೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾದೇವಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ದೇವಿಯ ಕಥೆಗಳು ಈ ಆಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ.
ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾದೇವಿಯ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಸಾರುವ ಹಲವು ಕಥೆಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಚಂಡ ಮತ್ತು ಮುಂಡ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸರ ಸಂಹಾರದ ಕಥೆಯೂ ಒಂದು. ದೇವಿಯ ಉಗ್ರಸ್ವರೂಪವು ಈ ಇಬ್ಬರು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಆಕೆಗೆ ಚಾಮುಂಡಾ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು ಎಂದು ಪುರಾಣಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ.
ರಕ್ತಬೀಜನ ಕಥೆಯೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಸಂಗ. ಅವನ ರಕ್ತದ ಹನಿಗಳು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಅವನಂತೆಯೇ ಮತ್ತಷ್ಟು ರಾಕ್ಷಸರು ಹುಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ವರವಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ದೇವಿಯು ಕಾಳಿಯ ಸಹಾಯ ಪಡೆದಳು ಎಂಬುದು ಕಥೆಯ ಸಾರ.
ಮಹಾಷ್ಟಮಿಯಂದು ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ಯಾ ಪೂಜೆ ಅಥವಾ ಕುಮಾರಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನ ಬಾಲಕಿಯರನ್ನು ದೇವಿಯ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅವರ ಪಾದಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಊಟ ಬಡಿಸಿ, ಉಡುಗೊರೆ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸುವುದು ಈ ಆಚರಣೆಯ ಭಾಗ. ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನವಮಿಯಂದು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಹಾಗೌರಿಯು ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಆಕೆಯ ಆರಾಧನೆಯು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯ ಆಲೋಚನೆಗಳತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ದ್ವೇಷ, ಅಸೂಯೆ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು, ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಈ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಮುಖ್ಯ ಪಾಠ.
ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಷ್ಟಗಳು ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ, ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ಫಲ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತಾಳ್ಮೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದೆ, ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಯುವ ಗುಣ ಮುಖ್ಯ. ಪಾರ್ವತಿಯ ತಪಸ್ಸಿನ ಕಥೆಯೂ ಇದೇ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ನವರಾತ್ರಿಯ ಎಂಟನೇ ದಿನ ಮಹಾಗೌರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಭಕ್ತರು ಸುಖ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವಿಯ ಶುಭ್ರ ರೂಪವು ಮನಸ್ಸಿನ ನಿರ್ಮಲತೆಯನ್ನು, ಶಾಂತ ಮುಖಭಾವವು ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು, ಅಭಯ ಮುದ್ರೆಯು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
